شب قدر


ازموارد مهم درماه رمضان شب قدر است .شبی كه از هزار ماه بهتر می باشد . روایاتی داریم مبنی بر این كه هزار ماه جهاد بهتر ، واز سلطنت هزار ماه بهتر ، و عبادت آن بهتر از عبادت هزار ماه می باشد . و خلاصه شب شریفی است كه روزی بندگان ، اجلهای آنان وسایر امور مردم از خوب و بد در آن مقدر می گردد .شبی كه درقرآن در آن نازل شد . شبی كه به نص قرآن مبارك است . درروایات اهل بیت آمده است : ‹‹‌ فرشتگان در شب قدر فرود آمده و در زمین پخش می شوند ، بر مجالس مؤمنین گذشته ، بر آنان سلام می كنند و برای دعاهای آنها ‹‹‌ آمین ›› می گویند ، تا آنگاه كه سپیده دم طلوع كند .›› و ‹‹‌ دراین شب دعای كسی رد نمی شود مگر دعای عاق والدین ، قطع كننده رحم نزدیك ، كسی كه شراب بنوشد و كسی كه دشمنی مؤمنی دردلش باشد .››‌ در ‹‹‌ قبال ››‌ از ‹‹‌ كنز المواقیت ›› از پیامبر (ص) روایت شده است كه فرمودند : ‹‹‌ موسی عرض كرد : خدای من ! نزدیك شدن به تورا خواهانم ، فرمود : نزدیكی من از آن كسی است كه شب قدر بیدار شود . عرض كرد: خدای من رحمت تو رامی خواهم ، فرمود : رحمت من از آن كسی است كه درشب قدر به فقیرها رحم كند ، عرض كرد: خدای من ! جواز عبور از صراط راخواهانم ، فرمود : آن برای كسی است كه درشب قدر صدقه ای بدهد ، عرض كرد: خدای من ! از درختان بهشتی می خواهم ، فرمود: این مال كسی است كه در شب قدر سبحان الله بگوید، عرض كرد: خدای من ! رضایت تو را می خواهم ، فرمود: رضایت من از آن كسی است كه دو ركعت نماز در شب قدر بخواند.›› و از همین كتاب از پیامبر (ص) روایت شده است كه فرمودند: ‹‹ درهای آسمانها در شب قدر باز می شود. بنابراین بنده ای در‌آن نماز نمی خواند، مگر این كه خداوند متعال در مقابل هر سجده ای درختی در بهشت برای او می نویسد كه اگر سواره ، صد سال در سایه آن حركت كند به انتهای سایه اش نمی رسد ، و در مقابل هر ركعت خانه ای از در و یاقوت و زبرجد و مروارید، و در مقابل هر آیه ای تاجی از تاجهای بهشت ، و در مقابل هر ‹‹سبحان الله گفتن ›› پرنده ای از پرندگان بهشت ، و در مقابل هر نشستن درجه ای از درجات بهشت ، و در مقابل هر تشهدی بالا خانه ای از بالا خانه های بهشت ، و در مقابل هر سلام دادن ، لباسی از لباسهای بهشت برای او می نویسد. و آنگاه كه سپیده صبح بدمد، خداوند از دختران پستان برآمده مانوس ،‌و كنیزان خوش اخلاق و خدمتكارانی جاویدان ، و بهترین پرندگان و بوهای خوش ، و نعمتهای خوب و تحفه ها و هدایا و خلعتها و كرامتها، و آنچه نفس میل دارد و دیدگان از آن لذت می برد به او عنایت می فرماید، و شما در آن جاوید هستید.››


مراقب شب قدر


از بعضی از روایات برمی آید كه شب قدر مراتبی دارد . و شب قدری كه در قرآن آمده است ، شب قدری است كه آخرین مراحل مشیت الهی در آن صورت گرفته و پس از آن تغییر وم تبدیلی انجام نمی شود . و نیز از بعضی روایات برمی آید كه شب نیمه شعبان و نوزدهم و بیست و یكم و بیست و سوم ماه رمضان از شبهای قدر بوده و شب آخر برترین آنهاست كه شب ‹‹جهنی ›› نامیده می شود. و همین شب است كه مقدرات در آن ، تغییر نمی كند. و باحتمال قوی شب بیست و هفتم ماه رمضان نیز از شبهای قدر است . و كسی كه می خواهد احتیاط كند باید در تمام این پنج شب اعمال شب قدر را انجام دهد. و چون این قول از لحاظ مضمون و سند برتر از دیگر اقوال بود، بهمین جهت سایر اقوال را ذكر نكردیم.


آمادگی برای این شب و دعا برای توفیق درآن


سزاوار است كسی كه دین و نص روشن قرآن و روایات پیامبر(ص) و آل معصوم (ع) را قبول دارد، تمام سعی خود را جهت آمادگی برای اعمال این شب بكار گیرد. از كارهایی كه در طول سال می تواند انجام دهد، دعا جهت توفیق در این شب می باشد و این كه بتواند در این شب ، محبوبترین و پسندیده ترین كارها نزد خدا را انجام داده و خداوند این شب را برای او بهتر از هزار ماه قرار داده ، و اعمال این شب را باین شكل از او قبول نموده و آن را با بالاترین درجات برای او ثبت ، و تا روز دیدار او آن را بپروراند، در این شب ، نام او را در گروه مقربین نوشته و شناخت ، محبت ، نزدیكی ، پناه ، رضایت و خیر خود همراه او با عافیتش را نصیب او گردانیده و بگونه ای از او راضی شود كه خشمی كه بعد از آن نبوده ، و پیامبر و امامان بخصوص امام زمانش (ع) از او راضی شده ،‌و او را با آنان در مجلس ‹‹صدق ›› ،نزد سلطان مقتدر جای داده و در بذل تمام توانایی برای فرمانبرداری و بدست آوردن رضایتش ، او را موفق و عاقبت او را نزدیكی و رضایتش قرار دهد.
از كارهایی كه می تواند بوسیله آن تمام سعی خود را در این شب بكار گیرد ، این عبادت رافراهم نماید . مثلا مكان و لباس مناسب و عطر و صدقه ای را تهیه و مضامین لطیفی را برای مناجات با پروردگار و كلمات بر انگیز نده ای را در خطاب آقایان و نگهبانان و حامیانش انتخاب كند . و میهمانان مخصوصی را كه مناسب با این شب می باشند ، و چند فقیر را برای صدقه دادن در نظر بگیرد .
گمان می كنم اگر یكی از سلاطین دنیا كسی را در روزمخصوص به میهمانی دعوت نموده و شخص بزرگی را دنبال او بفرستد ، و آنگونه كه خداوند با تو رفتار كرده است او نیز در دعوت خود با او مهربانی كرده و در مقابل حضور او در آن مجلس
كه اعیان و اشراف وپادشاهان حضور دارند ورعایت آداب آن ، به او وعده اعطای خلعتهای گرانبها و املاك پرارزش و وسیع و فرمانهای حكومت و سلطنت داده و به او بگوید هر قدر در انجام كارهای كمی كه دراین مجلس باید انجام دهد ، دقت كند سلطان او را از عطایا و احسان خود بیشتر بهره مند می كند ، از اشتیاق حضور در این مجلس قالب تهی كرده وبرای آمادگی حضور در چنین مجلسی شریف و این مقام والا تمام توان خود را بكار گرفته ، در طول سال این مطلب رافراموش نكرده ، در تمام حالات با جدیت به آن پرداخته و خود را برای چنین روز بزرگی آماده می نماید بگونه ای كه اهل سعی و تلاش نمی توانند اینطور عمل كنند . و باندازه ای مواظب است و دقت می كند كه انسان را شگفت زده می كند . و آنگونه كه باید و دوست در مقابل دوست انجام می دهد ادب را رعایت می كند .
ای عاقل ! چگونه این دعوت را اجابت می كنی ؟ سلطان سلاطین ، خدای خدایان و حاكم آسمانها و زمین تو را به این میهمانی دعوت نموده وبرای این دعوت فرشتگان بزرگوار و پیامبران و رسولان و بهترین مردم را فرستاده و با جانشینان معصومش آن راتأكید كرده است . و آنگاه تو را با فرشتگان دعوت كننده بزرگ داشته است ، هر شبی با دعوتهایی مخصوص و لطفها و كرامتها یی عالی . درمقابل اخلاص یك شب تو نعمتهای جاویدی به تو وعده داده است كه نه چشمی مانند آن دیده و نه گوشی شنیده و نه دردل انسانی خطور كرده است . نور ، زیبایی ،سرور ، سلطنت ، دارایی ، و شادمانیی را به تو وعده داده كه عقل توحتی از تصور گوشه ای از آن عاجز ، و اندیشه ات در آن سرگردان است .نزدیكی ، پناه و شادمانی دیدار خود را به تو وعده داده است كه عقل انسانها و فهم علما و اندیشه حكما از درك آن ناتوان است .
برادرم ! آیا بخاطر آمادگی برای این مجلس ، باندازه ای كه شایسته است تلاش نموده و از رستگاران خواهی شد یا با غفلت خود این فرصت را از دست داده و از جمله ورشكستگان خواهی بود ؟ یقین داشته باش اگر از این كرامت غفلت كرده و با كوتاهی خود آن را از بین ببری و در روز قیامت آنچه را كه دیگران با سعی كامل به آن رسید ه اند ببینی ، به حسرتی دچار می شوی كه آتش جهنم وعذاب دردناك در مقابل آن كوچك است . و بهمین جهت در آن روز با ور شكستگان پشیمان صدا می زنی : ‹‹‌ افسوس كه جانب خدا را رعایت ننموده و در حق خود ظلم وتفریط نمودم و وعده های خدا را مسخره كردم .››‌در حالی كه پشیمانی سودی نداشته و درهای توبه و جبران بسته و آثار اعمال و نتایج آن آشكار شده است .
بنابراین قبل از این كه بخاطر كوتاهی و از بین بردن فرصتها ملامت شوی خود را سرزنش كن . و قبل از این كه به تو بگویند : چرا كرامت پروردگار جهانیان را كوچك شمردی ؟ خود ، این مطلب را درنظر بگیر . وخود و سرمایه ات راحسابرسی كن ، قبل از این كه به حساب تو رسیدگی شده و بجای كرامت و سلطنت ، به خواری و پستی برسی . سرمایه ای كه اگر باقی می ماند به بالاترین سودهای تجارت در روزهای سختی و نیاز می رسیدی . سزاوار است وقتی كه شب قدر نزدیك می شود شوق او به رسیدن به كرامتهایی كه در این شب برای اومهیا شده است افزون گردیده . كرامت مقام بالا و مجلس حضور پروردگار جهانیان و تقدیس خداوند آسمانها و زمین ، و اعمالی را كه با حال واخلاص و حضور و رقت وصفای او و رضایت مولایش مناسبتر است ، برای شبش انتخاب كرده ودر این مورد از خدای متعال كمك گرفته و از خلفای او
درود خدا بر آنان یاری بجوید.


انتخاب عمل برای این شب ، تفكر و یاد خدا


اگر فهمید چه عملی مناسبتر است كه به همان عمل می كند . و اگر تردید پیدا كرد، باید استخاره كند. بعد از تعیین وقت ذكر، وقت مناسبی را كه در آن خواب آلود یا سیر یا گرسنه نبوده و موانع دیگری نیز نداشته باشد ، باید برای تفكر معین كند. نیز باید تمام سعی خود را بكار گیرد كه در شبش چیزی، حتی امور مباح، او را از یاد خدا باز نداشته و در نمازها و مناجاتش به غیر آن حتی مستحبات فكر نكند. زیرا كسی كه مثلا در نماز به ساختن مسجد و آب كشیدن آن یا صدقه دادن فكر كند غافل است . حتی در حال ایستادن نماز در یاد اجزای آن بودن غفلت است . و باید در هنگام عمل فقط سعی كند كه قلب او از حقیقت كارهایی كه انجام می دهد و ذكرهایی كه می گوید غافل نباشد. و برای این كه براحتی به این مطلب برسد، می تواند قبل از انجام عمل مختصری درباره آن فكر كند و آنگاه عمل را انجام دهد. و اگر هنگام قرائت و ذكر از آن غافل شد باید آن را تكرار كند. مثلا وقتی می خواهد رو به قبله بایستد، می تواند اجمالا درباره معنای رو به قبله نمودن بیندیشد. و هنگامی كه می خواهد بایستد ابتدا درباره حقیقت آن كه همان ایستادن برای ادای حق بندگی است اندیشیده و فكر كند كه ایستادن بر روی دو پا اشاره به ترس و امید بخاطر پذیرفته شدن عبادت یا عدم آن است . و بهمین ترتیب ، حتی قرائت و ذكرهای نماز . مثلا قبل از گفتن ‹‹بسم الله الرحمن الرحیم ›› معنای آن را اجمالا در نظر آورده و آنگاه آن را بگوید. و اگر در اثنای قرائت آیه ای غفلتی برای او پیش آمد باید آن آیه را تكرار كند.


توسل به نگهبان این شب


برچنین عمل كننده ای لازم است در اول شب خیلی به نگهبان آن شب كه از معصومین (ع) است ، توسل جسته و او را شفیع خود قرار دهد. و در این هنگام توفیق در اعمال و احوال را كه به آن احتیاج دارد ذكر نموده و تلاش كند با الفاظی كه برای درخواست ترحم و شفاعت می گوید، رحمت و رقت را جلب كرده و مهربانی و كرامت را برانگیخته و ابرهای جود و كرم و بخشش را بباراند. و با دست آنان عقل و نفس و قلب و صفات و اعمال و تمام وجودش را به مولایش تفویض و واگذار نموده ، و در طول شب نیز مواظب باشد كاری مخالف با تفویض، انجام ندهد ، و اگر بتواند حتی تفویض خود را نیز واگذار كند، قطعا رستگار شده است .
ولی خیلی اتفاق می افتد كه انسان مراقب نبودن و بی مبالاتی را با تفویض اشتباه كرده ، آن پلید او را فریب داده و با نادانی او را هلاك می كند . بنابراین تا زمانی كه با علوم الهی بخوبی نفهمیده كه به تفویض رسیده است ، نباید مطمئن شود و برای اطمینان باید ببیند كه حال و مرادش در آنچه كه تفویض قبول آن ، و یكی از علامات قبول نیز این است كه خداوند متعال ، اموری را كه بنده به او تفویض نموده است ، بخوبی و بالاتر از آرزوی بنده سرپرستی كند
.

سایر اعمال شب قدر


1- نمازی در شب قدر وارد شده كه در آن یك بار حمد و هفت بار ‹‹قل هو الله احد ›› خوانده می شود و بعد از پایان نماز هفتاد بار ذكر ‹‹استغفرالله و اتوب الیه ›› گفته می شود و سپس حوائج از خدا خواسته می شود.
2- صد ركعت نماز و خواندن دعاهایی كه در بین آن وارد شده از مهمترین امور مهم است . زیرا مضامین آن برآمده از سینه امامان دین می باشد كه عالمان به خداوند هستند. در این ادعیه علوم گرانبهایی است كه بجز پیامبران و جانشینان آنان كسی از آن آگاه نیست . دانشهایی از قبیل علم به خدا و صفات جمال و جلال و نامهای نیك و مراتب فضل و حكمت عدل و مقتضای كار و ادب مناجات با خداوند متعال .
لازم است در خلال خواندن این ادعیه زنده دل بوده و با توجه آنرا بخواند. و اگر بتواند از آنچه می گوید، تاثیر پذیرفته و این مطلب را نیز در دعایش بخواهد ، باید به او تبریك گفت . زیرا اگر این ادعیه ثواب و پاداشی از جانب خدا نداشته و فقط مضامین آن در انسان موثر باشد ، عاقل باید روح و جان خود را برای بدست آوردن آن فدا كند . چه رسد به این كه خداوند برای هر حكم و حتی هر حرفی از آن جواب و نوری آماده نموده است كه جهانیان نمی توانند قیمتی بر آن بگذارند. همچنین باید درباره معنی كلماتی كه می گوید تامل نموده و آن را درك كند. و اگر این مقدار نیز نمی تواند بهتر است بجای خواندن این دعاها بر مصیبت خود و مجازات خدا بخاطر آن ، گریه كرده و بگوید: ‹‹انا الله و انا الیه راجعون ›› ، چه مصیبت و چه مجازات بزرگی ›› درباره اهل آخرت ، در حدیث قدسی آمده است :‹‹دعای آنان در نزد خداوند بالا رفته و كلام آنان را می شنود. فرشتگان بواسطه آنان خوشحالی می گردند
پروردگار باندازه ای دوست دارد دعای آنان را بشنود كه مادری فرزند را.››
بنابراین ای فقیر! در مورد دعایی كه بدون حضور قلب می خوانی ، انصاف بده . آیا دوست داری ، در حالی كه خدا می بیند كه زبانت او را خوانده و دلت با دنیا سخن می گوید ، دعایت به خداوند برسد ! دنیایی كه درباره آن آمده است كه دشمن خدا و دوستان اوست و
می خواند با شكوفه هایی این دنیای فانی ، تو را از خداوند دور نماید. آیا عاقل می تواند مصییتی بزرگتر از این را تصور كند.
3- خواندن دعای گشودن قرآن و قرآن را روی سر گذاشتن ، باین نیت كه عقل و اندیشه او با این عمل تقویت شده و با دانشهای قرآن كامل شود و نور عقل با نور قرآن ضمیمه گردد. و سایر نیتهایی كه مناسب با این عمل است .
4- زیارت امام حسین (ع) با بعضی از زیارتهایی كه وارد شده است .
5- خواندن سوره روم ، عنكبوت و دخان در شب بیست و سوم . ز
6- خواندن دعاهایی كه در این شبها وارد شده است ، بخصوص دعایی كه سید از بعضی از كتابهای كهن نقل نموده و اول آن چنین است :‹‹ اللهم ان كان الشك فی ان لیله القدر فیها او فیما تقدمها واقع فانه فیك و فی وحدانیتك و تزكیتك الاعمال زائل، خداوند ! اگر در این كه شب قدر، امشب یا شبهای پیش از آن است ، شكی هست ، ولی در مورد یكتایی تو و این كه اعمال را پاكیزه می نمایی ، شكی نیست .›› و اگر توانست معنی از بین رفتن شك در خدا و یكتایی او را بفهمد، همین پاداش برای عبادت آن شب برای او كافی خواهد بود.
7- دعای كوچكی كه سید از امام سجاد (ع) روایت نموده و اول آن ‹‹ یا باطنا فی ظهوره ›› می باشد . دعایی كه در یكتا دانستن خداوند كامل می باشد . و اگر وجود ائمه (ع) هیچ نفعی نداشت ،مگر همین كه با این گونه دعاها پرده از یكتایی خدا برداشته ، و ما را از این مطلب آگاه نمودند ، لازم بود مؤمن تمام وجودش را فدای این عمل آنان نماید .و حتی فداكردن تمام وجود خود را ناچیز شمرده و خود را ناتوان از ادای شكر نعمتهای آنان ببیند .
8-ساعتی از شب رامخصوص مراقبت قرارداده ، ودر آن ساعت علم پروردگارش را به بدحالی او و قدرتش را بر نجات دادن او ، و فضل و بخشش و كرم اورا در نظر گرفته و سپس با امیدواری ، بر در بخشش و كرم او چشم دوخته و در انتظار رحمت و بخشش اوباشد .
بستن وسوسه های شیطان
اگر مراقب به آنچه گفتیم عمل كرد كه خوشا بحالش ، و اگر عمل نكرد مبادا شیطان اوراوسوسه كرده وبگوید : تو ! آنگونه كه شایسته توست عمل را انجام نمی دهی ، بنابراین ، این كار اندك نیز فایده ای نداشته و نبودش بهتر از وجودش می باشد .زیرا اگر به این ندای شیطان گوش دهد اورا از سایر اعمال نیز بازداشته و او را با غفلت هلاك می نماید . ولی اگر همان عمل را كه قصد دارد ، انجام بدهد گرچه عمل كمی نیز باشد ، ممكن است نور این عمل كم ، نور دیگری را برای عمل بوجود آورده و او را موفق به انجام عمل دیگری گردانده و آنگاه در تمام اعمال موفق باشد .
خلاصه شیطان هیچ قصدی ندارد ، مگر این كه انسان را از خدمت نمودن و عبادت مولایش باز دارد بنابراین اگراز او فرمانبرداری نماید دردل او تاریكیی بوجود آید كه سبب قطع یاری او گردیده و موجب می شود تا عبادت دیگری را نیز ترك كند تا جایی كه یاری خداوند كاملا قطع شده و به هلاكت جاوید دچار شود .مگر این كه عنایت خدا شامل حالش شده و از فرمانبرداری شیطان دست بردارد ، دلش با مخالفت با او روشن شده و آنگاه به توفیق كاملی برسد .
سالك نباید هیچ عمل خیری راگر چه بسیار كوچك باشد ، كم شمرده و بخاطر كم بودن آن را ترك نماید كه زیان خواهد دید . و هیچ عمل خیری رانیز نباید بزرگ ببیند ، چون گرفتار عجب می گردد .نیز اگر نمی تواند آن را انجام بدهد بمقداری كه می تواند آن را انجام داده و بعد از انجام ، آن را درمقابل خدا كوچك ببیند .زیرا بنده هر عملی را كه انجام بدهد و آن را كوچك بداند ، خداوند آن را بزرگ دانسته و شاید همین مطلب باعث شود كه خداوند متعال آن را قبول كند . وهنگامی كه عملی قبول شد كمی آن اهمیتی نخواهد داشت ، چون اگر خداوند عملی را از بنده اش قبول نماید ، گرچه كم باشد ، پاداش زیادی به او خواهد داد . و اگر آن را قبول نكند ، فایده ای برای او نخواهد داشت ، گرچه زیاد باشد .زیرا خداوند عمل كم آدم را قبول و اعمال زیاد ابلیس را رد نمود.
بنابراین بنده نباید هیچ عملی را بزرگ ببیند . گرچه عبادت جن و انس باشد . زیرا این عجب است و عجب انسان به عملش ، ثواب آن را از بین می برد .بلكه نور آن را به تاریكی تبدیل می كند . ونیز نباید عمل كم را كوچك بداند ، زیرا ممكن است قبول شده و تبدیل به عمل بزرگی شود .


نوشته شده در تاریخ یکشنبه 8 مهر 1386    | توسط: سیدمهدی سبزیان    | طبقه بندی: عمومی،     | نظرات()